‘संस्कृत साहित्यशास्त्राचा इतिहास’ हे पुस्तक भारतीय काव्यविचाराच्या समृद्ध परंपरेचा परिचय घडवते.

काव्यातील शब्दार्थ, अलंकार, गुणदोष, रस आणि त्यांचे परस्परसंबंध स्पष्ट करणारे साहित्यशास्त्र काव्याच्या आस्वादाला वैचारिक अधिष्ठान देते. प्राचीन संस्कृत साहित्यशास्त्रकारांनी सुंदर काव्याचा आदर्श समोर ठेवत काव्यानंदाची जीवनमूल्यांशी सांगड घातली. भरतमुनींच्या ‘नाट्यशास्त्रा’पासून सतराव्या शतकातील जगन्नाथ पंडितांपर्यंत विकसित झालेल्या या परंपरेतील प्रमुख शास्त्रकार, त्यांचे सिद्धांत आणि विविध संप्रदायांचा आढावा प्रस्तुत पुस्तकात घेतला आहे. भामहाने काव्याविषयी स्वतंत्र चर्चेचा पाया घातला; पुढील शास्त्रकारांनी काव्यलक्षण, रीती, वक्रोक्ती, रस, ध्वनी आणि औचित्य यांसारख्या विषयांचा विस्तार केला.

पूर्वी साहित्यशास्त्राला ‘अलंकारशास्त्र’ म्हटले जात असे. त्या काळात ‘अलंकार’ ही संज्ञा केवळ शब्दालंकार किंवा अर्थालंकारांपुरती मर्यादित नव्हती; ती काव्यसौंदर्याच्या व्यापक अर्थाने वापरली जात होती. ‘क्रियाकल्प’ हेही या शास्त्राचे नाव होते. नवव्या शतकाच्या सुमारास ‘साहित्यशास्त्र’ ही संज्ञा रूढ झाली. शब्द आणि अर्थ यांच्या अनुरूप सौंदर्याचा विचार कुंतक आणि भोज यांनी केला, तर विश्वनाथाने आपल्या ग्रंथाला ‘साहित्यदर्पण’ असे नाव दिले.

कोणत्या शास्त्रकाराने कोणता सिद्धांत मांडला, काव्याचे आत्मतत्त्व कशाला मानले आणि पूर्वसुरींच्या मतांचे समर्थन अथवा खंडन कसे केले, याचा मागोवा हे पुस्तक घेते. साहित्यशास्त्रातील संकल्पना, मतभेद आणि प्रत्येक विचारवंताचे योगदान समजून घेण्यासाठी हा अभ्यास उपयुक्त ठरतो. भारतीय काव्यशास्त्राच्या प्रारंभाचा काळ निश्चित सांगणे कठीण असले, तरी त्याच्या विकासाचा सातत्यपूर्ण प्रवास येथे उलगडतो. काव्याच्या सौंदर्यामागील तत्त्वे जाणून घेऊ इच्छिणाऱ्या अभ्यासकांना आणि रसिक वाचकांना हे पुस्तक विचारांची समृद्ध दिशा देते.